เครื่องดนตรีชิ้นเอก

THE MASTERPIECE MUSICAL INSTRUMENTS
OF LUANG PRADITPAIROH

เกี่ยวกับโครงการ

หลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) ครูดนตรีคนสำคัญ ผู้เป็นที่ยอมรับในแวดวงดนตรีไทยว่า เป็นทั้งนักดนตรีที่มีฝีมือเป็นที่ประจักษ์ มีความสามารถในการประพันธ์เพลงชั้นยอด มีลูกศิษย์คนสำคัญมากมาย อีกทั้งยังมีบทบาทในทางประวัติศาสตร์ดนตรีหลายวาระ ที่เป็นจุดเปลี่ยนสำคัญต่อการวางรากฐานวิชาการดนตรีไทยที่ศึกษาเรียนรู้ในปัจจุบัน

ทว่ามิใช่แต่บุคคล บทเพลง และเหตุการณ์ต่างๆ เท่านั้นที่มีบทบาทสำคัญต่อประวัติศาสตร์ดนตรี แต่เครื่องดนตรีอายุกว่า 100 ปีของท่าน ที่ได้ตกทอดกันมาในสำนักบ้านบาตร ล้วนเป็นหลักฐานสำคัญ ที่จะทำให้สามารถเข้าใจถึงปรากฏการณ์เหตุการณ์ในช่วงเวลานั้น และพิจารณาความเปลี่ยนแปลงอย่างมีเหตุผล

โครงการวิจัย เรื่อง หลักฐานและการเผยแพร่เสียงประวัติศาสตร์จากเครื่องดนตรีชิ้นเอกของสำนักหลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) ในการสนับสนุนของสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (ประจำปีงบประมาณ 2568) จึงเป็นการบูรณาการความรู้ด้านประวัติศาสตร์ ดุริยางคศิลป์และวัสดุศาสตร์ เพื่อผลิตคลังข้อมูลความรู้ด้านดนตรีไทยผ่านประวัติศาสตร์และเครื่องดนตรีอย่างรอบด้านและทันสมัย ด้วยการศึกษาข้อมูลประวัติศาสตร์สังคม ประวัติศาสตร์ดนตรี ข้อมูลเชิงกายภาพเครื่องดนตรี การเก็บข้อมูลเสียงเพื่อพัฒนาเป็นชุดข้อมูลเสียงในลักษณะต่างๆ ให้พร้อมใช้สำหรับการทำงานดนตรีสร้างสรรค์และเทคโนโลยีดนตรีในปัจจุบันและอนาคต

กระบวนการทำงาน

คณะนักวิจัยดำเนินการศึกษาประวัติความเป็นมาของเครื่องดนตรี รวมถึงทบทวนวรรณกรรมและทฤษฎีวิจัยที่เกี่ยวข้อง

คณะนักวิจัยดำเนินการคัดเลือกเครื่องดนตรี ชำระรายละเอียดเครื่องดนตรี และเรียบเรียงข้อมูลเครื่องดนตรี เพื่อวิเคราห์และนำเสนอข้อมูลเชิงประวัติศาสตร์และทฤษฎีทางดนตรี และเตรียมความพร้อมในบันทึกภาพและบันทึกเสียงเครื่องดนตรี

คณะนักวิจัยดำเนินการวางแผนการจัดเก็บข้อมูลและการจัดทำสื่อในรูปแบบต่างๆ ครอบคลุมการบันทึกภาพนิ่ง วิดีทัศน์ และการบันทึกเสียง

คณะนักวิจัยดำเนินการรวบรวมและเรียบเรียงเนื้อหา พร้อมทั้งออกแบบและพัฒนาเว็บไซต์เพื่อเผยแพร่ความรู้และผลลัพธ์ที่ได้จากงานวิจัยสู่สาธารณชน

คณะนักวิจัยดำเนินการวางแผนและจัดเตรียมการเสวนาเพื่อให้ความรู้เกี่ยวกับเครื่องดนตรีชิ้นเอกทั้ง 5 ชิ้นของสำนักหลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง)

คณะทำงาน

งานวิจัย ”หลักฐานและการเผยแพร่เสียงประวัติศาสตร์จากเครื่องดนตรีชิ้นเอก ของสำนักหลวงประดิษฐไพเราะ“ ประกอบไปด้วยคณะทำงานที่มีความสามารถและความรู้เฉพาะด้านหลายฝ่าย เช่น นักวิชาการประวัติศาสตร์ดนตรี ผู้เชี่ยวชาญด้านการบันทึกภาพ ผู้เชี่ยวชาญด้านการบันทึกเสียง และการจัดเสียงเสมือน ผู้ประพันธ์ดนตรี นักดนตรี ผู้จัดทำเว็บไซต์ ซึ่งเกือบทั้งหมดเป็นนักดนตรี มีประสบการณ์และผลงานเป็นที่ยอมรับ

เบื้องหลังการเลือกเครื่องดนตรี

เครื่องดนตรีทั้ง 5 ชิ้น ที่ได้เลือกนำเข้าสู่กระบวนการวิจัยในครั้งนี้ เป็นเครื่องดนตรีสำคัญอายุกว่า 100 ปี ของหลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) ที่มีคุณค่า มีความเกี่ยวข้องกับประวัติศาสตร์ของดนตรีไทยในช่วงต่างๆ ซึ่งมีความสำคัญต่อการปรับเปลี่ยนองค์ความรู้และรสนิยมทางด้านดนตรี รวมถึงประวัติศาสตร์สังคม มิใช่เฉพาะในประเทศ แต่รวมถึงความสัมพันธ์กับประเทศร่วมภูมิภาคที่มีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมมาแต่ครั้งอดีต

เบื้องหลังการทำงานของฝ่ายบันทึกภาพ

การทำงานด้านภาพมีการออกแบบหลายลักษณะ ทั้งการเลือกโทรภาพ สีของฉากหลัง และองศาของการจัดวาง เพื่อให้เครื่องดนตรีชนิดเดียวกันมีมุมมองที่คล้ายคลึงกัน ตำแหน่งภาพระยะใกล้เพื่อเจาะรายละเอียดต่างๆ การปรับแสงเงา แสงสะท้อนที่เกิดจากแสงที่ลงกระทบเครื่องดนตรี เป็นต้น

เบื้องหลังการทำงานของฝ่ายบันทึกเสียง

การทำงานด้านเสียงมีความสำคัญใน 3 ภารกิจ คือ 1. การบันทึกเสียงเดิมของเครื่องดนตรี 2. การจัดระบบของรูปแบบการใช้งานแบบดิจิตอล และ 3. การประพันธ์เพลง ซึ่งต้องเริ่มต้นจากการบูรณะเครื่องดนตรี การปรับแต่งเสียงของเครื่องดนตรีให้สามารถผลิตเสียงที่ดีและมีระบบเสียงดั้งเดิมที่ถูกต้อง การเลือกใช้นักดนตรีที่มีความเชี่ยวชาญ การเลือกอุปกรณ์ไม้ตีที่เหมาะสม การเลือกห้องบันทึกเสียง ชนิดของไมโครโฟน ระยะการวาง การใช้น้ำหนัก (เบา-ดัง) ของการตี เป่า ให้ได้ความละเอียดของเสียงในการจัดเก็บและใช้งานในทางเทคโนโลยีดนตรี

ในด้านการประพันธ์เพลง ได้จัดวางบทบาทของเครื่องดนตรีต่างๆ ให้สอดคล้องกับช่วงเวลาและเหตุการณ์สำคัญ บอกเล่าเรื่องราวของเครื่องดนตรีและชีวิตของหลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) ออกเป็น 5 ช่วงเวลาสำคัญ